Βρίσκεστε εδώ:Αρχική>>Υγεία>>Ψυχιατρική φαρμακευτική αγωγή: Τι είναι και πότε να την επιλέξω;
Ψυχιατρική φαρμακευτική αγωγή: Τι είναι και πότε να την επιλέξω;
23.05.2018 | 20:56

Ψυχιατρική φαρμακευτική αγωγή: Τι είναι και πότε να την επιλέξω;

Συντάκτης:  Fm100
Κατηγορία: Υγεία

Γράφει ο Πέτρος Κεχαγιάς
Ψυχολόγος / Ψυχοθεραπευτής, MSc Νευροψυχολογίας
Υπ. Διδάκτωρ Ιατρικής Α.Π.Θ.
www.facebook.com/psychologoslimnos
www.psychologoslimnos.gr

Ο όρος «ψυχιατρική φαρμακευτική αγωγή» (ή αλλιώς ψυχιατρικά φάρμακα ή ψυχοφάρμακα) χρησιμοποιείται για εκείνα τα φάρμακα τα οποία περιέχουν χημικές ουσίες που επιδρούν στον ανθρώπινο εγκέφαλο με σκοπό την καταστολή συγκεκριμένων δυσάρεστων συμπτωμάτων. Παρακάτω θα δοθούν απαντήσεις στα πιο συχνά σχετικά ερωτήματα.

Τι είναι τα ψυχοφάρμακα και πώς λειτουργούν;

Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα θα παρουσιαστεί πολύ σύντομα ο βασικός τρόπος λειτουργίας του εγκεφάλου και των ψυχοφαρμάκων με αρίθμηση:

  1. Ο εγκέφαλός μας είναι το όργανο μέσω του οποίου συμπεριφερόμαστε, συλλογιζόμαστε, αισθανόμαστε, σε όλες τις πτυχές της ζωής μας και της καθημερινότητάς μας.
  2. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αποτελείται από δισεκατομμύρια νευρικά κύτταρα τα οποία ονομάζονται νευρώνες. Οι νευρώνες, σε αντίθεση με τα υπόλοιπα κύτταρα του σώματός μας, δεν ενώνονται αλλά δημιουργούν κενά και αποστάσεις μεταξύ τους, που ονομάζονται «συναπτικά κενά».
  3. Σε αυτά τα συναπτικά κενά κυκλοφορούν διαρκώς διάφορες χημικές ουσίες που ονομάζονται «νευροδιαδιβαστές» οι οποίες είναι απαραίτητες για τη σωστή και υγιή λειτουργία του εγκεφάλου. Υπάρχουν πάρα πολλά είδη νευροδιαβιβαστών τα οποία βρίσκονται σε διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου μας.
  4. Οι νευροδιαβιβαστές σχετίζονται με συγκεκριμένες συμπεριφορές μας, κινήσεις, νοητικές λειτουργίες και συναισθήματα. Για παράδειγμα, ο νευροδιαβιβαστής που ονομάζεται σεροτονίνη σχετίζεται με θετικά συναισθήματα, χαρά, ηρεμία, κ.ά., η νοραδρεναλίνη με το άγχος και την εστίαση της προσοχής μας, η ντοπαμίνη με την επαγρύπνηση και την ανταμοιβή ή τον εθισμό, κ.ο.κ.
  5. Για κάποιους λόγους, που δεν είναι πάντοτε εμφανείς, η δράση ενός ή περισσοτέρων νευροδιαβιβαστών μπορεί να αλλάξει, κι έτσι να εμφανιστούν δυσλειτουργίες και συμπτώματα στον ψυχισμό του ατόμου. Έτσι, οι νευροδιαδιβαστές αυτοί, που δε λειτουργούν πια όπως λειτουργούσαν, δε βοηθούν τα κύτταρα του εγκεφάλου να συνεχίσουν τη δράση τους και το σκοπό τους, δηλαδή να κρατούν τις ψυχολογικές μας διεργασίες σε ισορροπία.
  6. Τη στιγμή που λαμβάνονται ψυχιατρικά φάρμακα, οι χημικές ουσίες που αυτά περιέχουν παρεμβαίνουν στη δράση συγκεκριμένων νευροδιαβιβαστών και προσπαθούν με αυτό τον τρόπο να επαναφέρουν την ηλεκτροχημική κατάσταση του εγκεφάλου σε μία νέα ισορροπία.
  7. Τα φάρμακα δεν προκαλούν αλλοιώσεις στη δομή του εγκεφάλου, παρά μόνο αλλαγές στη δράση των χημικών ουσιών που υπάρχουν ούτως ή άλλως μέσα σε αυτόν.
  8. Αυτές οι αλλαγές θα επιφέρουν με τη σειρά τους επόμενες αλλαγές και πιθανή μείωση των σωματικών και ψυχικών δυσάρεστων συμπτωμάτων τα οποία έχουν ήδη προκύψει από διαταραχές, προβλήματα και δυσκολίες της ζωής του ατόμου.

Αξίζει να σημειωθεί εδώ πως η ψυχιατρική φαρμακευτική αγωγή δε θεραπεύει την αιτία αυτών των δυσκολιών, αλλά στην πραγματικότητα καταστέλλει κάποια από τα συμπτώματα που προκύπτουν από αυτές. Παραδείγματος χάριν, ένας χωρισμός είναι πιθανό να δημιουργήσει πολλά αρνητικά συναισθήματα στο άτομο, να το οδηγήσει σε σκέψεις απαισιοδοξίας, χαμηλής αυτοεκτίμησης, να προκαλέσει δυσκολίες συγκέντρωσης, διαταραχές στον ύπνο, στην όρεξη για φαγητό, στην αυτοφροντίδα. Ταυτόχρονα, μπορεί να επιφέρει ένα έντονο αίσθημα θλίψης και χαμηλής διάθεσης.

Τα ψυχιατρικά φάρμακα έχουν τη δυνατότητα να παρεμβαίνουν στη ρύθμιση της διάθεσης και του ύπνου, μέσω των μηχανισμών που εξηγήθηκαν παραπάνω, έτσι ώστε να κατασταλούν τα σχετικά συμπτώματα του προκύπτουν μέσα από τις δυσκολίες της ζωής, τις επίμονες σκέψεις, τις συγκρούσεις στις σχέσεις, κ.ά. Με αυτόν τον τρόπο απαλλάσσουν το άτομο από ορισμένες συνέπειες που του προκαλούν δυσφορία (π.χ. έλλειψη ύπνου, πολύ χαμηλή διάθεση, καταιγιστικό άγχος) δίνοντάς του την ευκαιρία να εστιάσει στην επίλυση και τη βελτίωση των δυσκολιών του.

Δε μπορεί να περιμένει κανείς ότι μόνο με τη χρήση των ψυχοφαρμάκων θα αλλάξει η στάση του ατόμου απέναντι στο βίωμα του χωρισμού, ή ότι το άτομο θα διαχειριστεί με αποτελεσματικό τρόπο μία ενδεχόμενη απόρριψη, θα προσμένει το μέλλον με περισσότερη αισιοδοξία και αυτοεκτίμηση, θα αποκτήσει εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του και θα βοηθηθεί ώστε να κάνει μία καινούρια αρχή στη ζωή του.
Για όλα αυτά είναι πολύ χρήσιμη η διαδικασία της ψυχοθεραπείας και της ψυχολογικής στήριξης.

Ποιος μπορεί να συνταγογραφήσει ψυχιατρικά φάρμακα;

Οι ιατρικές ειδικότητες που είναι καθ’ ύλην αρμόδιες από το νόμο για την παροχή τέτοιας αγωγής είναι η νευρολογία και η ψυχιατρική. Συχνά, συγκεκριμένες κατηγορίες φαρμάκων όπως είναι τα ηρεμιστικά, τα υπνωτικά, τα αγχολυτικά και τα αντικαταθλιπτικά παρέχονται και από γενικούς ιατρούς ή παθολόγους, όμως είναι απαραίτητη και η παρακολούθηση του ασθενή από ειδικό ψυχικής υγείας (ψυχολόγο ή ψυχίατρο).

Πόσο καιρό θα πρέπει να τα λαμβάνει ο ασθενής;

Το χρονικό διάστημα λήψης της αγωγής εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και κυρίως από το είδος της διαταραχής και την ένταση των συμπτωμάτων που προκαλούνται. Γενικά, κάποιες κατηγορίες ψυχοφαρμάκων δρουν κατευθείαν στον εγκέφαλο κι έχουν σχεδόν άμεσα αποτελέσματα κι άλλες χρειάζονται περισσότερο χρόνο, παραπάνω από ένα μήνα, για να έχουν θετική επίδραση. Όταν ένα άτομο ξεκινάει κάποια ψυχιατρική φαρμακευτική αγωγή είναι χρήσιμο να γνωρίζει πως δεν είναι δυνατόν να αποδεσμευτεί από αυτήν άμεσα∙ χρειάζεται χρόνος (σε κάποιες περιπτώσεις πολύς).

Πότε ο γιατρός κρίνει εάν θα χρειαστεί ο ασθενής κάποια αγωγή;

Το πότε συνταγογραφούνται τα ψυχιατρικά φάρμακα είναι συνάρτηση πρώτον του ιατρικού πρωτοκόλλου που ισχύει διεθνώς για τα συγκεκριμένα συμπτώματα και δεύτερον της κρίσης του ιατρού, της εμπειρίας του, των τεχνικών και των επιλογών του. Όπως ισχύει σε όλες τις ειδικότητες υγείας, τόσο η επιστημονική κατάρτιση, όσο και οι προσωπικές αποφάσεις του ειδικού καθορίζουν το πώς αυτός θα αντιμετωπίσει τον ασθενή.

Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες κρίνεται απαραίτητα η αγωγή;

Καταστάσεις στις οποίες συνήθως κρίνεται από τον ειδικό ως αναγκαία η λήψη αγωγής είναι είτε σε συγκεκριμένες διαταραχές όπως ψυχώσεις, ντελίριο, έντονη επιθετικότητα προς τους άλλους, αυτοκαταστροφικότητα, νοητική σύγχυση και αποδιοργάνωση κ.ά., είτε όταν ο ασθενής είναι ανήμπορος να φροντίσει και να εξυπηρετήσει τον εαυτό του, με αποτέλεσμα να καταστεί επικίνδυνος για τη δική ασφάλεια. Σε αυτά τα πλαίσια μπορεί να ενταχθεί και η ακούσια νοσηλεία. Και πάλι, ανάλογα με την κρίση του, ο ειδικός μπορεί να χορηγήσει αγωγή και σε πιο ήπια συμπτώματα και πιο εύκολα αντιμετωπίσιμες δυσκολίες, με απώτερο στόχο τη ρύθμιση της ψυχικής υγείας του ασθενή.

Πότε μπορώ να μην επιλέξω τη φαρμακευτική αγωγή;

Αρχικά, όπως ειπώθηκε και πιο πάνω, τα ψυχιατρικά φάρμακα δε διορθώνουν την αιτία των δυσκολιών, ούτε βοηθούν το άτομο να μάθει να αντιμετωπίζει με ένα διαφορετικό, πιο υγιή τρόπο τα προβλήματα της ζωής τους και τις συνέπειές τους (σε αυτό βοηθάει η ψυχοθεραπεία), αλλά καταστέλλουν, για όσο διάστημα λαμβάνονται, κάποια από τα συμπτώματα που προκαλούν δυσφορία. Σε καταστάσεις λοιπόν, σύμφωνα με την παραπάνω περιγραφή, στις οποίες δεν κρίνεται ως αναγκαία η λήψη της αγωγής, το άτομο έχει δικαίωμα να μη την επιλέξει, αλλά να ακολουθήσει άλλες επιστημονικές μεθόδους θεραπείας της προσωπικότητάς του, των τρόπων αντιδράσεών του, των σχέσεών του, κ.ο.κ.

Μπορεί κάποιος να εθιστεί στα ψυχοφάρμακα;

Η εξάρτηση από τη φαρμακευτική αγωγή διακρίνεται σε σωματική και ψυχική. Καθώς η σωματική εξάρτηση ελέγχεται μέσω της σταδιακής διακοπής της αγωγής με όλο και πιο χαμηλές δόσεις, η ψυχική εξάρτηση είναι η πιο συνήθης και η πιο έντονη. Σε πολλές περιπτώσεις το άτομο διαπιστώνει με ευκολία τη βελτίωση που προκάλεσαν στη ψυχική του υγεία τα φάρμακα κι έτσι αισθάνεται εν τέλει αδύναμο ή ανέτοιμο να αποδεσμευτεί από αυτά, ακόμη και μετά από πολλά χρόνια χρήσης. Στην πλειονότητα αυτών των περιπτώσεων, τα άτομα συνηθίζουν να λαμβάνουν μόνο ψυχιατρική αγωγή δίχως παράλληλη ψυχολογική στήριξη.

Τα ψυχιατρικά φάρμακα και η ψυχοθεραπεία είναι το ίδιο ή αντίθετα μεταξύ τους;

Μπορεί να ειπωθεί πως τίποτε από τα δύο δεν ισχύει.
Η ψυχοθεραπεία είναι μία επιστημονική μέθοδος η οποία παρέχεται από καταρτισμένους ψυχολόγους ή και ψυχιάτρους η οποία στοχεύει στη βελτίωση της ψυχικής κατάστασης του ατόμου δίχως τη χρήση φαρμάκων. Όταν η λήψη της αγωγής κρίνεται ως αναγκαία, η ψυχοθεραπεία λειτουργεί επιπρόσθετα και πολλαπλασιάζει τα οφέλη που έχει στο άτομο η περίθαλψη που λαμβάνει. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις, ενώ η ψυχοθεραπεία και η ψυχολογική παρέμβαση μπορούν να έχουν πολύ θετικά αποτελέσματα ακόμη και δίχως κάποια αγωγή, από μόνη της η λήψη ψυχοφαρμάκων (δίχως να συνοδεύεται από ψυχολογική στήριξη) σπάνια έχει τα ίδια αποτελέσματα.

Τέλος, οι πληροφορίες που μπορεί και δικαιούται να λάβει το άτομο πριν του συνταγογραφηθεί κάποια ψυχιατρική φαρμακευτική αγωγή είναι πολλές και σημαντικές. Προτρέπονται οι ασθενείς να ζητούν την απαραίτητη ενημέρωση από τον περιθάλποντα ιατρό τους, είτε πρόκειται γι’ αυτούς προσωπικά είτε για κάποιον συγγενή τους, αφού αναγνωρίσουν πως ούτε ο φόβος, αλλά ούτε και η περισσή ελπίδα ταιριάζουν σε αυτού του είδους τα φάρμακα.

 

Μοιραστείτε το

 

gunaika banner new

youtube channel

Πώς χαρακτηρίζετε τους χειρισμούς της ελληνικής κυβέρνησης στο θέμα των Ελλήνων στρατιωτικών που κρατούνται στην Τουρκία;

Θετικούς(8.5%)
Αρνητικούς(80.9%)
Δεν ξέρω / Δεν απαντώ(10.6%)
Συνολικές ψήφοι: 47
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει ενεργό: Απριλίου 27, 2018