Η ταινία προβάλλεται στη μνήμη του καθηγητή Προϊστορικής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Νίκου Ευστρατίου, ο οποίος έφυγε ξαφνικά από τη ζωή τα περασμένα Χριστούγεννα μετά από σύντομη ασθένεια. Ο αείμνηστος καθηγητής υπήρξε ο ανασκαφέας της σπουδαίας αυτής θέσης στη Λήμνο, επιστημονικός επιμελητής του ντοκιμαντέρ, αλλά και ένας ιδιαίτερα αγαπητός και γενναιόδωρος δάσκαλος για τους φοιτητές του.
Μια τυχαία ανακάλυψη στη Φισίνη
Η ιστορία της ανασκαφής ξεκίνησε όταν ο Νίκος Ευστρατίου βρέθηκε για μπάνιο με την οικογένειά του σε παραλία κοντά στη Φισίνη, στη νοτιοανατολική Λήμνο. Μηχανήματα του δήμου είχαν προηγουμένως ξύσει την επιφάνεια του εδάφους στο πλαίσιο σχεδιασμού για τη δημιουργία χώρου στάθμευσης. Αφαιρώντας την επιφανειακή στρώση, το μηχάνημα έφτασε στο προϊστορικό στρώμα, αποκαλύπτοντας χιλιάδες μικρά, λαξευμένα κομμάτια πέτρας.
Τα ευρήματα αυτά ήταν μικρολιθικά εργαλεία από πυριτόλιθο με εξαιρετικά αιχμηρές ακμές, τα οποία τοποθετούνταν πάνω σε ξύλινα στελέχη για τη δημιουργία σύνθετων όπλων κυνηγιού. Ενώ το ξύλο αποσυντέθηκε με την πάροδο των χιλιετιών, οι χιλιάδες πέτρινες αιχμές παρέμειναν στο έδαφος.
Ούριακος: Ένα παράθυρο στο προϊστορικό Αιγαίο
Η ανασκαφή του ΑΠΘ εξελίχθηκε σε ένα μεγάλο ερευνητικό πρόγραμμα. Τα σχέδια για το πάρκινγκ ακυρώθηκαν και η περιοχή προστατεύθηκε. Τα στοιχεία που προέκυψαν αποκαλύπτουν μια εντυπωσιακή εικόνα:
-
Κλιματική κρίση & Επιβίωση: Πριν από περίπου 12.500 χρόνια, το κλίμα στο Αιγαίο άλλαξε δραματικά και η θερμοκρασία έπεσε απότομα. Αντίθετα με τη σύγχρονη κλιματική αλλαγή που χαρακτηρίζεται από υψηλές θερμοκρασίες, τότε οι άνθρωποι έπρεπε να προσαρμοστούν σε ένα απότομα ψυχρό περιβάλλον.
-
Επαναλαμβανόμενη κατοίκηση: Σε αντίθεση με αντίστοιχες θέσεις στη Μικρά Ασία, στον Ούριακο βρέθηκαν χιλιάδες εργαλεία. Αυτό αποδεικνύει ότι οι άνθρωποι επέστρεφαν επανειλημμένα στο ίδιο σημείο για αιώνες, γύρω στο 10.500 π.Χ., αξιοποιώντας το ρυάκι για να αιφνιδιάζουν τα θηράματα όταν εκείνα πλησίαζαν για νερό.
-
Ένα διαφορετικό γεωγραφικό τοπίο: Την εποχή εκείνη, η στάθμη της θάλασσας ήταν πολύ χαμηλότερη, το Αιγαίο ήταν πολύ πιο παγωμένο και πολλά νησιά —ανάμεσά τους και η Λήμνος— διατηρούσαν χερσαίες συνδέσεις με τη Μικρασιατική ακτή.
-
Κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες: Δεν υπάρχουν ενδείξεις συστηματικής αλιείας ή εκμετάλλευσης των θαλάσσιων πόρων, καθώς η ναυσιπλοΐα μόλις διαφαινόταν. Οι άνθρωποι του Ούριακου βασίζονταν αποκλειστικά στο κυνήγι και τη συλλογή τροφής από τη στεριά.
Η ανασκαφή μπροστά στην κάμερα
Η ταινία γυρίστηκε το 2018 κατά τη διάρκεια ανασκαφικής περιόδου 15 ημερών και ολοκληρώθηκε το 2019. Δεν πρόκειται για μυθοπλαστική αναπαράσταση, αλλά για ντοκιμαντέρ που καταγράφει την ίδια την αρχαιολογική έρευνα σε εξέλιξη, τηρώντας πιστά τη δεοντολογία της επιστήμης. Ο Νίκος Ευστρατίου εμφανίζεται στην ταινία καθοδηγώντας τον θεατή και εξηγώντας τη σημασία των ευρημάτων.
Η ανεξάρτητη αυτή παραγωγή της Ελένης Στούμπου έχει ήδη ταξιδέψει σε φεστιβάλ στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ ήταν φιναλίστ στο London Greek Film Festival. Μέσα από τα μικρά ευρήματα της Λήμνου, η ταινία προσφέρει ένα διαχρονικό μάθημα: απέναντι σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται, η ανθρώπινη ιστορία είναι μια διαρκής προσπάθεια προσαρμογής και επιβίωσης.
