PISA και ελληνική εκπαίδευση: γιατί οι μαθητές δυσκολεύονται να μετατρέψουν τις σχολικές γνώσεις σε πρακτικές λύσεις για την καθημερινή ζωή.
Ο λειτουργικός εγγραμματισμός ήταν πάντοτε το πρόβλημα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, όχι μόνο στο επίπεδο του Γυμνασίου αλλά και του Λυκείου. Το να μπορούν δηλαδή οι απόφοιτοι της μέσης εκπαίδευσης να χρησιμοποιήσουν τις γνώσεις τους για να αντιμετωπίσουν προβλήματα και καταστάσεις της καθημερινής ζωής. Να αντιλαμβάνονται, για παράδειγμα, ότι αν θες να κρατήσεις ένα φαγητό ζεστό δεν πρέπει να το τυλίξεις με αλουμινόχαρτο αλλά με μια μάλλινη κουβέρτα ή έστω με μια εφημερίδα. Διότι το μέταλλο είναι άριστος αγωγός θερμότητας, ενώ ο αέρας που εγκλωβίζει η κουβέρτα ή το χαρτί είναι κακός. Οι παλιότεροι το ξέρανε και γι αυτό οι αναβάτες των μοτοσυκλετών το χειμώνα έβαζαν στο στήθος τους, κάτω από το σακάκι τους, μια εφημερίδα. Τότε δεν υπήρχαν ειδικά μπουφάν για μας τους μηχανόβιους.
Στις εξετάσεις του 2025 απλώς συγκρατήθηκε η πτώση των επιδόσεων των Ελλήνων μαθητών και αυτό είναι θετικό. Ωστόσο και πάλι το 40,9% των μαθητών στις Φυσικές επιστήμες, το 43,8% στην Κατανόηση Κειμένου και το 49,5% στα Μαθηματικά τελειώνουν το Γυμνάσιο (αλλά και το Λύκειο) και δεν έχουν κατακτήσει το βασικό επίπεδο. Να μεταφέρουν, δηλαδή, με επιτυχία τις γνώσεις τους στην καθημερινή ζωή. Το σύστημα PISA δεν σου ζητάει να εφαρμόσεις τύπους, να λύσεις εξισώσεις, να παραγωγήσεις συνάρτηση, ή να γράψεις τα αντίθετα κάποιων λέξεων. Αν ήταν έτσι η Ελλάδα θα ήταν πρώτη. Απλώς σου θέτει πραγματικά προβλήματα καθημερινής ζωής και σου ζητάει να τα λύσεις αξιοποιώντας, με την ευρεία έννοια, όχι μόνο τις σχολικές σου γνώσεις αλλά τις πληροφορίες και τις εμπειρίες σου. Και κάτι τέτοιο, τελικά, για τα δικά μας τα παιδιά δεν είναι καθόλου εύκολο.
Στην κατανόηση κειμένου σου παραθέτει, για παράδειγμα, ένα μικρό διήγημα, και σου ζητάει, τα συναισθήματα που κρύβουν οι ήρωες του, τις προθέσεις του συγγραφέα, ή την άγνωστη, πλην όμως πιθανότερη εξέλιξη, μιας κατάστασης σύμφωνα με τα δεδομένα. Και όλα αυτά είτε με πολλαπλή επιλογή, είτε με ανάπτυξη μικρού κειμένου. Στις φυσικές επιστήμες μπορεί να αντιμετωπίσεις την επίδραση της όξινης βροχής στα μάρμαρα της Ακρόπολης, να απαντήσεις για τα αίτια αυτής αλλά και τις συνέπειες που προκαλεί, δηλαδή την γυψοποίηση και εν τέλει την αποσάθρωση. Δεν ξέρω φυσικά αν εγγράμματοι ενήλικες και ίσως με πανεπιστημιακά πτυχία θα μπορούσαν να απαντήσουν με επιτυχία.
Και στις εξετάσεις του 2025 η πτώση συγκρατήθηκε, διότι επιτέλους το Υπουργείο Παιδείας φρόντισε να προετοιμάσει με κάποιο τρόπο τους μαθητές των σχολείων που συμμετείχαν στον διαγωνισμό. Να φτιάξει μια βάση δεδομένων (πλατφόρμα Skills4Life), με παλιά θέματα και να ζητήσει από τους διδάσκοντες να τα συζητήσουν με τους μαθητές τους. Το σημαντικότερο; Οι εξετάσεις έγιναν σε αυστηρό περιβάλλον που έδινε τη δυνατότητα στα παιδιά να ασχοληθούν σοβαρά με τα θέματα. Και όχι σε κλίμα του στιλ «έλα να τελειώνουμε με τις σαχλαμάρες του PISA να πάμε σπίτια μας» που επικρατούσε παλιότερα. Διότι είναι γνωστό ότι ικανό μέρος των διδασκόντων είναι εναντίον του διαγωνισμού. Ειδικά της λεγόμενης «προοδευτικής» πλευράς. Θεωρούν ότι τα τεστ αυτά χρησιμοποιούνται για την κατάταξη και την αξιολόγηση των σχολείων και την υποβάθμιση του δημόσιου σχολείου σε σχέση με τα ιδιωτικό. Και θέλουν να ακυρώσουν τις εξετάσεις στην πράξη, κατά πως λέει και η σχετική ανακοίνωση της ΟΛΜΕ. Και όταν τους αφήνεις προφανώς και κάποιοι βάζουν το χέρι τους. Αρνητικά.
Ο λεγόμενος λειτουργικός εγγραμματισμός που εξετάζει το PISA δεν εμπίπτει ούτε στους στόχους αλλά ούτε στη μεθοδολογία της δικής μας δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης
Όπως μπορεί να αντιληφθεί ο μέσος πολίτης που έχει ασχοληθεί έστω ως γονέας με την ύλη του Γυμνασίου, το στιλ των εξετάσεων αυτών δεν έχει καμία σχέση με τα θέματα που απασχολούν τους μαθητές και τους διδάσκοντες του ελληνικού σχολείου. Διότι όλο το εκπαιδευτικό μας σύστημα είναι προσαρμοσμένο στην ύλη των πανελλαδικών εξετάσεων της Γ' Λυκείου. Και από άποψη διδακτέας ύλης αλλά και μεθοδολογίας εξέτασης. Ο μαθητής του Γυμνασίου προετοιμάζεται για την ύλη του λυκείου. Και αυτό είναι δυνατό διότι η ύλη σε μαθήματα όπως η Φυσική και η Χημεία είναι μια ρέπλικα της ύλης του λυκείου σε χαμηλότερο φυσικά επίπεδο. Και στα μαθηματικά γίνεται εντατική προετοιμασία ώστε να μπορούν να ανταπεξέλθουν στον κυκεώνα των μαθηματικών των τριών τάξεων Λυκείου.
Φυσικά και το Λύκειο με τη σειρά του και ειδικά η Β' και Γ' τάξη συνομιλούν κανονικά με την ύλη του 1ου έτους των ΑΕΙ. Το κωμικοτραγικό είναι ότι, όταν τα παιδιά μας πηγαίνουν στο Πανεπιστήμιο, οι καθηγητές τους ζητούν να ξεχάσουν όλα αυτά που έμαθαν στην επίπονη προετοιμασία τους, διότι αυτοί θα τους τα μάθουν αλλιώς, όλα από την αρχή. Και κάπως έτσι γίνεται. Απλώς οι πολύ καλοί εκ των επιτυχόντων έχουν ένα υπόβαθρο γνώσεων και κυρίως έχουν συνηθίσει στην σκληρή δουλειά ως υποψήφιοι, και μπορούν διαβάσουν, να αφομοιώσουν, να κατανοήσουν και να επιτύχουν και στις εξετάσεις των ΑΕΙ. Και είναι αυτοί που παίρνουν το πτυχίο στην ώρα τους.
Στην εκπαιδευτική μας νοοτροπία υπάρχει μια αφόρητη λαγνεία για θεωρίες και πανεπιστημιακές σπουδές και αυτό είναι απότοκο της παραγωγικής μας δυσπραγίας
Ο λεγόμενος λειτουργικός εγγραμματισμός που εξετάζει το PISA δεν εμπίπτει ούτε στους στόχους αλλά ούτε στη μεθοδολογία της δικής μας δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Και κυρίως απουσιάζει το συστηματικό εργαστήριο και η έρευνα με τη συμμετοχή των μαθητών και την επεξεργασία από αυτούς των πληροφοριών και των μετρήσεων που αυτά προσφέρουν. Σε ένα τέτοιο κλίμα είναι μάλλον παράλογο να ζητάμε από τα παιδιά μας επιτυχίες στο διαγωνισμό PISA. Ειδικά από εκείνους που έχουν μέτριες επιδόσεις, πολλοί από τους οποίους μετά την Γ' Γυμνασίου θα συνεχίσουν στην Επαγγελματική Εκπαίδευση.
Η οποία Επαγγελματική Εκπαίδευση υποβαθμίζεται συνεχώς και αυτό είναι μια ακόμα ολέθρια συνέπεια, όχι απλά του συστήματος, αλλά της νοοτροπίας τόσο της κοινωνίας όσο και των ταγών. Σε μια εποχή που η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να σου λύσει στα χαρτιά το πιο σύνθετο πρόβλημα, αλλά δεν μπορεί, τουλάχιστον ακόμα, να πάρει το κατσαβίδι και το κλειδί να σου επισκευάσει το αυτοκίνητο ή να σου κάνει service στον ανελκυστήρα.
Στην εκπαιδευτική μας νοοτροπία υπάρχει μια αφόρητη λαγνεία για θεωρίες και πανεπιστημιακές σπουδές και αυτό είναι απότοκο της παραγωγικής μας δυσπραγίας. Συνεπώς όλος ο προσανατολισμός μας είναι στις εξισώσεις και στους τύπους και όχι στην πρακτική και το χρήσιμο, απτό αποτέλεσμα. Και στη λογική αυτή τα ΚΑΤΕΕ, μετασχηματίστηκαν σε ΑΤΕΙ για να γίνουν στο τέλος ΑΕΙ. Αφού δεν θέλουμε να κάνουμε τίποτα με τα χέρια, δεν θέλουμε να παράγουμε και να πουλάμε. Και αν δεν είχαμε και τους μετανάστες αμφιβάλλω αν θα είχαμε σήμερα μάστορες να μας αλλάξουν μια βρύση.
Συνεπώς η λύση δεν είναι ούτε στην κατάργηση των Πανελλαδικών Εξετάσεων όπως διατυμπανίζουν λαϊκιστές πολιτικοί, ούτε στο λεγόμενο Εθνικό Απολυτήριο. Πρέπει να θέσουμε τα προγράμματα σπουδών της Μέσης Εκπαίδευσης αλλά και της Βασικής σε μια τελείως άλλη βάση. Και κάτι τέτοιο δεν το συζητάει κανείς σήμερα. Όσοι και όσες φάγαμε τη ζωή μας στον πίνακα και τα σχολικά εργαστήρια, ξέρουμε. Και μάλλον αυτή τη γνώση θα την πάρουμε μαζί μας.
Πηγή: Athensvoice.gr
